كشور كنونى عراق با مرزهاى كنونى آن كشورى است نوبنياد كه تاريخ تشكيل آن از پايان جنگ جهانى اول يعنى از نيمهء اول همين قرن بيستم تجاوز نمىكند « 1 » . ولى نام عراق براى اين سرزمين قديم است . با اين تفاوت كه در قديم چنان كه در همين كتاب خواهد آمد ، اين نام به سرزمينى گفته مىشده كه تنها شامل قسمت جنوبى عراق كنونى مىگرديده و حد فاصل آن را با قسمت شمالى آن كه در كتب عربى به نام جزيره خوانده مىشده خطى دانسته‌اند كه دو رود دجله و فرات را در نقطه‌اى كه آن دو بيش از هر جاى ديگر به هم نزديك مىشوند از هم جدا مىسازد « 2 » ، يعنى خط مستقيمى كه شهر انبار را در ساحل باخترى فرات به شهر تكريت در ساحل خاورى دجله مىپيوندد . ولى از همهء دوره‌هاى مختلفى كه بر اين سرزمين گذشته تنها آن دوره در اين كتاب مورد بحث و بررسى است كه در محدودهء دوران انتقال جاى مىگيرد يعنى دورهء اخير ساسانى و قرنهاى نخستين اسلامى . سخنى از ايران‌شهر و دل ايران‌شهر آن‌چنان كشور پهناورى را ايرانشهر مىخواندند و چون سرزمين سورستان پايتخت چنان كشورى بود آن را هم دل ايرانشهر مىگفتند و به همين‌سبب اين نام به جاى عنوان اين كتاب برگزيده شد زيرا در اين كتاب همه‌جا سخن از همين سرزمين يعنى مركز ايرانشهر و جائى است كه پيوندگاه همهء سرزمين‌ها و همهء مردمانى بوده است كه دوران شكوفائى خود را با هم گذرانده‌اند و هرچند حوادث ايام آنها را به تدريج از هم جدا ساخته ولى تاريخ آنها در اين دوران كه موضوع اين كتاب است به هم پيوسته است . دربارهء اين نام‌ها در گفتارهاى بعد توضيحات بيشترى خواهد آمد ، در اين جا تنها به اين نكته اشاره مىشود كه اگر بنا مىبود كه تمام سرزمين‌هائى كه

--> ( 1 ) . اين كشور از شكست دولت عثمانى در جنگ بين الملل اول و تجزيهء آن ، از چند ولايت آن دولت تشكيل يافت و حدود آن طبق قرارداد سال 1926 ميلادى مشخص گرديد ( العراق قديما و حديثا ، ص 33 . ( 2 ) . بلدان الخلافة الشرقية ص 41 .